Materiały i ich właściwości – baza wiedzy
Materiał ma bezpośredni wpływ na wygląd, trwałość, sposób pielęgnacji oraz właściwości użytkowe mebla. Różne materiały reagują inaczej na wilgoć, temperaturę, promieniowanie słoneczne, obciążenie i codzienne użytkowanie.
Poniższa baza wiedzy przedstawia najczęściej stosowane materiały w meblach do wnętrz: drewno lite, MDF, okleiny i forniry, metal oraz tkaniny.
Określenie „profil środowiskowy” użyte na tej stronie ma charakter informacyjny. Nie istnieje jeden uniwersalny poziom ekologiczny obowiązujący dla wszystkich mebli i wszystkich materiałów. Rzeczywisty wpływ produktu na środowisko zależy między innymi od pochodzenia surowca, sposobu produkcji, trwałości, możliwości naprawy, emisji substancji, transportu oraz możliwości ponownego wykorzystania lub recyklingu.
1. Drewno lite
Drewno lite jest naturalnym materiałem wykorzystywanym w stołach, krzesłach, regałach, komodach, szafkach i innych elementach wyposażenia wnętrz.
Właściwości
posiada naturalny układ słojów i indywidualną strukturę powierzchni;
różnice w kolorze, rysunku słojów i drobnych cechach powierzchni są naturalną właściwością materiału;
reaguje na zmiany temperatury i wilgotności powietrza;
może nieznacznie rozszerzać się lub kurczyć wraz ze zmianami warunków otoczenia;
w zależności od gatunku może charakteryzować się wysoką odpornością mechaniczną.
Trwałość
Dobrze wykonane meble z drewna litego mogą zachować właściwości użytkowe przez wiele lat. Powierzchnia może być odnawiana, szlifowana lub ponownie zabezpieczana, jeśli pozwala na to konstrukcja i sposób wykończenia.
Na trwałość wpływają przede wszystkim gatunek drewna, grubość elementów, konstrukcja mebla oraz rodzaj zastosowanego lakieru, oleju lub innego zabezpieczenia.
Czyszczenie i pielęgnacja
kurz należy usuwać miękką, suchą lub lekko wilgotną ściereczką;
rozlane płyny należy usuwać możliwie szybko;
nie należy pozostawiać wilgotnych przedmiotów bezpośrednio na powierzchni przez długi czas;
należy unikać agresywnych detergentów, silnych rozpuszczalników i szorstkich gąbek;
gorące naczynia warto ustawiać na podkładkach ochronnych;
mebli nie należy ustawiać bezpośrednio przy intensywnym źródle ciepła.
Profil środowiskowy
Drewno może mieć korzystny profil środowiskowy, szczególnie gdy pochodzi z odpowiedzialnie zarządzanych źródeł i mebel jest zaprojektowany do długiego użytkowania oraz naprawy.
Przy ocenie warto zwrócić uwagę na informacje o pochodzeniu drewna oraz ewentualne certyfikaty gospodarki leśnej, takie jak FSC lub PEFC, jeżeli producent je posiada.
Orientacyjna ocena: od umiarkowanej do korzystnej, zależnie od źródła surowca, rodzaju wykończenia i trwałości produktu.
2. MDF
MDF to płyta drewnopochodna produkowana z włókien drzewnych połączonych odpowiednim spoiwem. Jest szeroko stosowana w frontach, korpusach, panelach dekoracyjnych, półkach i elementach meblowych.
Właściwości
ma jednolitą, gładką strukturę;
dobrze nadaje się do lakierowania, frezowania i wykańczania powierzchni;
nie posiada naturalnego usłojenia charakterystycznego dla drewna litego;
może być bardziej wrażliwy na długotrwały kontakt z wodą;
jego parametry mogą różnić się w zależności od gęstości płyty i zastosowanej technologii.
Trwałość
MDF zapewnia dobrą stabilność wymiarową w typowych warunkach użytkowania wewnętrznego. Prawidłowo zabezpieczona powierzchnia może być trwała w codziennym użytkowaniu.
Uszkodzenie krawędzi lub warstwy ochronnej może zwiększyć podatność materiału na wilgoć, dlatego szczególną uwagę należy zwracać na miejsca cięcia, łączenia i narożniki.
Czyszczenie i pielęgnacja
należy używać miękkiej, lekko wilgotnej ściereczki;
powierzchnię należy wytrzeć do sucha po czyszczeniu;
nie należy zalewać krawędzi ani połączeń;
należy unikać środków ściernych i agresywnych rozpuszczalników;
w przypadku powierzchni lakierowanych należy stosować delikatne środki przeznaczone do danego rodzaju wykończenia.
Profil środowiskowy
MDF może wykorzystywać włókna drzewne pochodzące z przemysłu drzewnego, co pozwala na efektywne wykorzystanie surowca. Jednocześnie przy ocenie środowiskowej ważny jest rodzaj spoiwa oraz poziom emisji substancji lotnych, w tym formaldehydu.
Przy wyborze produktu warto sprawdzić deklaracje producenta dotyczące emisji, zgodności materiałowej oraz źródła surowców drzewnych.
Orientacyjna ocena: umiarkowana, z możliwością korzystniejszego profilu w przypadku płyt o niskiej emisji i odpowiedzialnym pochodzeniu surowca.
3. Fornir i okleiny
Fornir jest cienką warstwą naturalnego drewna nakładaną na materiał bazowy, natomiast okleiny dekoracyjne mogą być wykonane również z materiałów syntetycznych lub laminowanych.
Właściwości
fornir zachowuje naturalny wygląd i strukturę drewna;
pozwala uzyskać efekt naturalnego drewna przy mniejszym zużyciu litego surowca;
okleiny dekoracyjne mogą oferować dużą powtarzalność koloru i wzoru;
powierzchnia może być odporna na codzienne zabrudzenia, zależnie od zastosowanej warstwy wykończeniowej;
krawędzie wymagają ochrony przed długotrwałym działaniem wilgoci.
Trwałość
Trwałość zależy przede wszystkim od jakości warstwy powierzchniowej, materiału bazowego oraz sposobu klejenia.
Fornir może być trwały przez wiele lat, ale jest zwykle cieńszy niż element z drewna litego, dlatego głębokie zarysowania i intensywne szlifowanie mogą uszkodzić jego strukturę.
Laminowane okleiny mogą charakteryzować się dobrą odpornością na codzienne użytkowanie i łatwością pielęgnacji.
Czyszczenie i pielęgnacja
należy stosować miękką ściereczkę;
większość zabrudzeń można usuwać lekko wilgotną ściereczką z łagodnym środkiem czyszczącym;
należy unikać intensywnego szorowania;
nie należy pozostawiać wody przy krawędziach;
gorące naczynia i bardzo mokre przedmioty powinny być oddzielone od powierzchni odpowiednią podkładką.
Profil środowiskowy
Fornir naturalny pozwala wykorzystać niewielką ilość wysokiej jakości drewna do pokrycia większej powierzchni. Może to zwiększać efektywność wykorzystania surowca.
W przypadku oklein syntetycznych wpływ środowiskowy zależy między innymi od rodzaju tworzywa, kleju, trwałości produktu oraz możliwości oddzielenia warstw podczas recyklingu.
Orientacyjna ocena: umiarkowana do korzystnej w przypadku trwałego forniru z odpowiedzialnie pozyskanego drewna; umiarkowana w przypadku oklein syntetycznych.
4. Metal
Metal jest często stosowany w nogach stołów, ramach krzeseł, podstawach mebli, regałach, wspornikach i elementach konstrukcyjnych.
Właściwości
zapewnia wysoką sztywność i wytrzymałość konstrukcji;
pozwala tworzyć stosunkowo smukłe elementy o dobrej nośności;
stal i aluminium należą do najczęściej stosowanych materiałów;
powierzchnia może być malowana proszkowo, chromowana, polerowana lub pokrywana inną warstwą ochronną;
niezabezpieczona stal może być podatna na korozję w warunkach podwyższonej wilgotności.
Trwałość
Elementy metalowe mogą charakteryzować się bardzo wysoką trwałością mechaniczną. Przy prawidłowym zabezpieczeniu powierzchni dobrze znoszą intensywne użytkowanie.
Uszkodzenia powłoki ochronnej mogą zwiększyć ryzyko korozji w przypadku niektórych metali.
Czyszczenie i pielęgnacja
kurz można usuwać miękką, suchą ściereczką;
zabrudzenia można czyścić lekko wilgotną ściereczką;
po czyszczeniu powierzchnię warto osuszyć;
należy unikać stalowych szczotek i materiałów silnie ściernych;
uszkodzeń powłoki lakierniczej nie należy pozostawiać bez kontroli, szczególnie w miejscach narażonych na wilgoć.
Profil środowiskowy
Produkcja metalu może wymagać znacznej ilości energii, ale stal i aluminium mają dużą wartość w obiegu materiałowym i mogą być wielokrotnie poddawane recyklingowi.
Długi okres użytkowania metalowej konstrukcji oraz możliwość odzysku materiału mogą poprawiać jej całkowity profil środowiskowy.
Orientacyjna ocena: umiarkowana, z korzystniejszym profilem w przypadku wysokiej trwałości i wykorzystania materiału pochodzącego z recyklingu.
5. Tkaniny i materiały tapicerskie
Tkaniny są stosowane między innymi w sofach, fotelach, ławkach i krzesłach tapicerowanych. Mogą być wykonane z włókien naturalnych, syntetycznych albo ich mieszanek.
Właściwości
wpływają na komfort, miękkość i wygląd mebla;
różne rodzaje tkanin różnią się odpornością na ścieranie, mechacenie i zabrudzenia;
kolor może zmieniać się pod wpływem długotrwałego, intensywnego promieniowania słonecznego;
niektóre materiały mogą łatwiej pochłaniać wilgoć lub zapachy;
tkaniny syntetyczne często charakteryzują się wysoką odpornością na codzienne użytkowanie.
Trwałość
Trwałość tkaniny zależy między innymi od rodzaju włókna, gęstości splotu, jakości wykonania oraz intensywności użytkowania.
W meblach często użytkowanych warto zwracać uwagę na deklarowaną przez producenta odporność materiału na ścieranie i inne parametry techniczne.
Czyszczenie i pielęgnacja
powierzchnię należy regularnie odkurzać przy użyciu odpowiedniej końcówki;
plamy należy usuwać możliwie szybko;
nie należy intensywnie pocierać zabrudzenia, jeśli producent zaleca metodę punktowego czyszczenia;
przed zastosowaniem środka czyszczącego warto sprawdzić go na mało widocznym fragmencie;
należy przestrzegać oznaczeń i instrukcji dotyczących konkretnej tkaniny;
nie należy nadmiernie moczyć wypełnienia mebla.
Profil środowiskowy
Wpływ środowiskowy tkaniny zależy przede wszystkim od rodzaju włókna, sposobu barwienia, trwałości materiału oraz możliwości jego ponownego wykorzystania lub recyklingu.
Włókna naturalne mogą pochodzić ze źródeł odnawialnych, natomiast włókna syntetyczne mogą zapewniać wysoką trwałość i mogą być częściowo produkowane z materiałów pochodzących z recyklingu.
Orientacyjna ocena: od umiarkowanej do korzystnej, zależnie od składu, trwałości, procesu produkcji i udziału surowców z recyklingu.
6. Porównanie materiałów
Materiał | Trwałość | Odporność na wilgoć | Łatwość pielęgnacji | Orientacyjny profil środowiskowy
Materiał: Drewno lite
Trwałość: Wysoka
Odporność na wilgoć: Umiarkowana
Łatwość pielęgnacji: Umiarkowana
Orientacyjny profil środowiskowy: Umiarkowany do korzystnego
Materiał: MDF
Trwałość: Umiarkowana do wysokiej
Odporność na wilgoć: Umiarkowana lub niższa przy niezabezpieczonych krawędziach
Łatwość pielęgnacji: Łatwa
Orientacyjny profil środowiskowy: Umiarkowany
Materiał: Fornir i okleiny
Trwałość: Umiarkowana do wysokiej
Odporność na wilgoć: Umiarkowana
Łatwość pielęgnacji: Łatwa
Orientacyjny profil środowiskowy: Umiarkowany do korzystnego
Materiał: Metal
Trwałość: Wysoka
Odporność na wilgoć: Wysoka przy odpowiedniej ochronie powierzchni
Łatwość pielęgnacji: Łatwa
Orientacyjny profil środowiskowy: Umiarkowany, korzystniejszy przy recyklingu
Materiał: Tkaniny
Trwałość: Zależna od rodzaju
Odporność na wilgoć: Zależna od włókna i wykończenia
Łatwość pielęgnacji: Zależna od rodzaju tkaniny
Orientacyjny profil środowiskowy: Umiarkowany do korzystnego
7. Jak wybrać materiał odpowiedni do sposobu użytkowania
Nie istnieje jeden materiał odpowiedni do wszystkich zastosowań. Przy wyborze mebla warto uwzględnić jego przeznaczenie, częstotliwość użytkowania, miejsce ustawienia oraz warunki panujące w pomieszczeniu.
Do intensywnie użytkowanych stołów i konstrukcji warto wybierać materiały o wysokiej odporności mechanicznej.
Do pomieszczeń, w których występuje zwiększone ryzyko kontaktu z wilgocią, należy zwracać szczególną uwagę na zabezpieczenie powierzchni i krawędzi.
W przypadku mebli tapicerowanych warto analizować zarówno komfort, jak i odporność tkaniny na ścieranie.
W gospodarstwach domowych z dziećmi lub zwierzętami łatwość czyszczenia i odporność powierzchni mogą mieć szczególne znaczenie.
Jeżeli priorytetem jest długi okres użytkowania, warto uwzględnić możliwość naprawy, wymiany elementów i konserwacji materiału.
8. Certyfikaty i informacje środowiskowe
Certyfikaty oraz oznaczenia środowiskowe należy zawsze odnosić do konkretnego produktu, materiału lub łańcucha dostaw. Nie należy zakładać, że certyfikat dotyczący jednego elementu automatycznie obejmuje cały mebel.
W przypadku produktów drewnianych mogą występować między innymi certyfikaty FSC lub PEFC dotyczące pochodzenia surowca. Dla płyt drewnopochodnych istotne mogą być również informacje dotyczące emisji formaldehydu i innych substancji.
W przypadku metalu warto zwracać uwagę na udział materiału pochodzącego z recyklingu i możliwość ponownego przetworzenia. W przypadku tkanin znaczenie mogą mieć informacje o składzie włókien, zawartości materiału z recyklingu oraz zastosowanych procesach produkcyjnych.
Jeżeli przy konkretnym produkcie nie wskazano określonego certyfikatu lub klasy środowiskowej, nie należy zakładać, że produkt posiada takie oznaczenie.
9. Naturalne różnice i zmiany podczas użytkowania
Niektóre zmiany wyglądu materiału są naturalnym skutkiem użytkowania i starzenia się produktu.
Drewno może z czasem nieznacznie zmieniać odcień.
Naturalny fornir może różnić się układem słojów pomiędzy poszczególnymi elementami.
Metalowe powierzchnie mogą wykazywać drobne ślady użytkowania.
Tkaniny mogą z czasem wykazywać naturalne zmiany struktury w miejscach intensywnego użytkowania.
Powierzchnie często wystawione na światło słoneczne mogą zmieniać odcień szybciej niż powierzchnie zacienione.
Naturalna zmiana wyglądu materiału nie zawsze oznacza wadę produktu. Każdy przypadek należy jednak oceniać z uwzględnieniem właściwości konkretnego materiału, wieku produktu, sposobu użytkowania oraz informacji przekazanych przy sprzedaży.
10. Ważna informacja dotycząca danych technicznych
Niniejsza baza wiedzy przedstawia ogólne właściwości materiałów i nie zastępuje specyfikacji konkretnego produktu.
Dokładny skład materiałowy, rodzaj drewna, struktura płyty, rodzaj metalu, skład tkaniny, odporność na ścieranie, klasa emisji, certyfikaty oraz wymagania dotyczące pielęgnacji mogą różnić się pomiędzy poszczególnymi modelami.
Jeżeli przy konkretnym produkcie podano szczegółowe parametry lub instrukcję pielęgnacji, informacje odnoszące się bezpośrednio do danego produktu należy traktować jako podstawowe źródło informacji.